Posts tonen met het label archieven. Alle posts tonen
Posts tonen met het label archieven. Alle posts tonen

donderdag 12 maart 2009

Namen Nachtwacht bekend dankzij archiefonderzoek

Weer een mooi voorbeeld van het belang van archieven. De puzzel van De Nachtwacht van Rembrandt is eindelijk opgelost, schrijft de Volkskrant vandaag. Historicus Bas Dudok van Heel heeft na grondig onderzoek de mensen op het schilderij geïdentificeerd. De namen van de schutters op De Nachtwacht waren al bekend: die werden rond 1715 op het doek bijgeschilderd. Maar wie wie is, was niet duidelijk. Ook ontdekte Van Heel meer over de historische context. De Nachtwacht blijkt deel van een 'gesamtkunstwerk' met vijf andere schuttersstukken. De historicus onderzocht de families en bezittingen van de geportretteerden, en hun leeftijden in 1642. Vandaag overhandigt de historicus zijn bevindingen aan Rembrandtkenner Egbert Haverkamp-Bergmann, in de Rijksmuseumstand op de kunstbeurs Tefaf in Maastricht.

Lees hier het hele artikel.

dinsdag 20 januari 2009

Over de toekomst van het archiefbestel


Het is al een tijdje onrustig in archiefland. De veranderende focus van archieven van papier naar digitaal, de daarmee samenhangende aanstaande wijziging van de Archiefwet 1995 en ook het verdwijnen van de Archiefschool zijn daar de oorzaak van.

Meer en meer ontstaan archiefdocumenten digitaal ('digital born'). Ook deze documenten moeten duurzaam bewaard worden, zodat ze voor de (verre) toekomst toegankelijk blijven als historische bron. Het digitale tijdperk vergt een andere houding van de archivaris: deze dient zich pro-actief op te stellen en zijn/haar deskundigheid aan te bieden aan archiefvormende organisaties. Het is nodig om bij het inrichten van een administratie al rekening te houden met het archiveren en het toevoegen van de nodige metadata om de documenten later te kunnen begrijpen. Anders is de kans groot dat de documenten al niet meer bestaan of niet meer toegankelijk zijn (wat eigenlijk hetzelfde is) op het moment dat ze nodig zijn.

Er moet dus een nieuwe archiefwet komen, maar er bestaan verschillende opvattingen over de manier waarop. Er wordt gesproken over een heel uitgebreide 'informatiewet', waarin zowel voorschriften voor lopende administratie als voor duurzame bewaring worden opgenomen, naast technische voorwaarden en privacywetgeving. Maar het is ook denkbaar dat er een nieuwe archiefwet gemaakt zal worden. In elk geval is het noodzakelijk dat deskundige input uit het archiefvak komt in de vorm van een advies of zelfs een compleet wetsvoorstel, zoals Hans Waalwijk, docent archivistiek, gisteren voorstelde.

Om een dergelijk advies aan de minister van OCW in het voorjaar van 2009 te kunnen doen, is in oktober j.l. bij de vakverenigingen KVAN en BRAIN een digitale ledenraadpleging over het archiefbestel gehouden. Hiermee wilden de besturen van beide verenigingen een indruk krijgen van de opvattingen van de leden over fundamentele inrichtingsvragen met betrekking tot het archiefbestel. Het rapport van de ledenraadpleging is online te raadplegen op de websites van beide verenigingen.
Zoals dat meestal het geval is met dit soort onderzoeken, roept het rapport minstens zoveel vragen op als het beantwoordt. Vandaar dat een aantal discussiebijeenkomsten meer duidelijkheid moest geven. Op maandag 19 januari was een van die bijeenkomsten georganiseerd in het Historisch Centrum Overijssel in Zwolle. De opkomst was volgens sommigen nogal mager, zo'n dertig KVAN-leden waren aanwezig. Tien procent daarvan was afkomstig van SAB, dat was een aardige delegatie.
In de vier hoeken van de zaal werd aan de hand van stellingen over verschillende thema's gediscussieerd, waarbij we al lopend door de zaal konden aansluiten. De belangrijkste onderwerpen waren:
  • Bij welk ministerie (BZK, OCW, AZ) moet de verantwoordelijkheid van zorg en beheer voor de (overheids)archieven worden ondergebracht? De meeste leden waren het erover eens dat het geen goede zaak is dit over twee departementen te verdelen, zoals nu het geval is, maar het was lastig te bepalen welk departement dan gekozen moet worden. Verdeelde meningen dus.
  • Hoe moet het toezicht op archieven worden geregeld? De gedeelde mening is dat de huidige situatie van archiefinspectie niet voldoet, complex is en te weinig sanctiemogelijkheden kent. Er werden verschillende manieren geopperd om het toezicht anders te organiseren.
  • Is certificering van archiefinstellingen en van individuele archivarissen nodig, hoe en door wie? Een grote meerderheid van de geraadpleegde archivarissen is voor certificering, om de kwaliteit en toegankelijkheid van archieven te waarborgen. Ook duidelijk is, dat de kwaliteitseisen door de vakverenigingen moeten worden bepaald, maar dat toetsing door een onafhankelijk orgaan moet worden gedaan. Hierin kunnen wel vertegenwoordigers van de verenigingen zitting hebben.
  • Standaardisering van digitale toegankelijkheid en van dienstverlening is nodig. Gelukkig was ook met deze stelling de overgrote meerderheid het eens, maar hoe dit bereikt moet worden zal nog nader moeten worden uitgezocht. Natuurlijk beginnen we met EAD!
Dit stukje is weer heel wat langer geworden dan mijn bedoeling was. De kunst van het bondig schrijven hoop ik nog eens onder de knie te krijgen. Er zijn ook zoveel belangwekkende zaken gaande in de archiefwereld. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

woensdag 29 oktober 2008

Studiedag Archief 2.0

Afgelopen maandag 27 oktober was er in het BHIC in Den Bosch een studiedag over de toepassing van web 2.0 in het archiefwezen. De dag werd georganiseerd door het netwerk Archief 2.0, dat net als Bibliotheek 2.0 in het leven is geroepen door vakgenoten die hun ervaringen met deze nieuwerwetsigheden met elkaar willen delen. Er waren zeven presentaties, gevolgd door een discussie. De presentaties zijn te zien op slideshare, een toepassing die te vergelijken is met flickr, waar je dus 'slideshows' ofwel powerpointpresentaties kunt uploaden en delen met iedereen of met een bepaalde groep mensen. Vaak zijn dit soort presentaties niet helemaal duidelijk voor wie er niet bij was, maar er zijn toch wel hoofdlijnen uit te halen.

De keynote kwam van Theo Thomassen, directeur van de Reinwardt Academie. Hij ging in op auteurschap en auteursrecht, dat in de digitale wereld in het algemeen en in kenniscommunities in het bijzonder steeds complexer en dynamischer wordt. Er zijn meer wisselende actoren en netwerken, je zou een community in zijn geheel kunnen zien als archiefvormer en als auteur. Archivarissen moeten nadenken over hun rol, vooral bij het toegankelijk maken van archieven. Elke bewerking is een ingreep in het archief. Dat was natuurlijk ook al zo in de 'analoge' situatie, maar in de digitale situatie is het veel zichtbaarder. Thomassen stelde dan ook met nadruk dat het verantwoorden van elke bewerking een plicht van elke archivaris is.

Christian van der Ven, coördinator studiezaal bij het BHIC, riep in zijn presentatie 'Archief 2.0 voor dummies' op om de mogelijkheden van web 2.0 te gebruiken om meer en een meer divers publiek te bereiken met meer toegangen tot archiefmateriaal. Archivarissen moeten niet afwachten, maar gewoon beginnen en expirimenteren. Daarmee ben ik het wel eens, al moet je naar mijn mening als instelling wel goed bedenken wat je doel is en wie je wilt bereiken, voor je naar buiten treedt. Tenslotte is een goede reputatie niet snel opgebouwd, maar wel snel afgebroken.

De webmaster van het Regionaal Archief Tilburg, Luud de Brouwer, liet in twee inspiratiesessies zien welke organisaties in binnen- en buitenland al gebruik maken van web 2.0 toepassingen om hun (potentiële) gebruikers te bereiken. Een voorbeeld dat mij erg aanspreekt is het project Picture Australia, waarin de nationale bibliotheek van Australië toegang biedt tot veel verschillende fotocollecties over het land, niet alleen de door hen zelf beheerde. Ook inspirerend was het Brooklyn Museum, dat 'bijna helemaal 2.0 is'. Onder andere houdt een groot aantal medewerkers een blog bij, heeft het museum een eigen community en is het aanwezig op facebook. Het Nederlandse Rijksmuseum heeft een 'rijkswidget' ontwikkeld, dat je op een website of blog kunt plaatsen, waarbij je elke dag een ander voorwerp of schilderij te zien krijgt. Dat lijkt me ook voor archieven een mooie toepassing, die betrekkelijk eenvoudig te realiseren is.

De andere presentaties waren minstens zo interessant, maar dit verhaal wordt al erg lang. Ik probeer ze dus maar even kort te beschrijven. Tom Cobbaert, adjunct-archivaris bij het ADVN in Antwerpen, liet in zijn presentatie zien hoe web 2.0 elementen archivarissen kunnen ondersteunen in hun werk, bijvoorbeeld door middel van kennisnetwerken. Petra Schoen van het Nationaal Archief vertelde wat de 'digitale ambities' van het NA zijn en hoe het project NA4all ervoor moet zorgen dat die ambities omgezet worden in een klantgerichte website. Tot slot liet Tim de Haan, ook werkzaam bij het NA, zien hoe naar zijn mening web 2.0 in de toekomst steeds meer deel zal uitmaken van ons dagelijks leven. Niet direct van toepassing op het archiefwezen, maar een leuke en aansprekende presentatie.

De publieksdiscussie werd ingeleid door Bart de Nil, werkzaam bij liet zien dat er nog wel veel reserves zijn om met Archief 2.0 aan de slag te gaan. Vooral de kleinere archiefdiensten zien geen mogelijkheden om tijd in de ontwikkeling van dergelijke initiatieven te steken en kijken naar grotere instellingen naar dingen om over te nemen. De reactie van Christian van der Ven was volgens mij typisch 2.0: het leuke van deze toepassingen is juist dat ze voor iedereen makkelijk te leren en gratis zijn, zodat je met relatief weinig investering veel kunt bereiken.